Τι είναι το σκληρό νερό ;

Πάνω από το 85% των Ελληνικών νοικοκυριών χρησιμοποιούν σκληρό νερό ως οικιακό νερό. Το σκληρό νερό είναι ένα από τα πιο διαδεδομένα και απογοητευτικά ζητήματα ποιότητας νερού που μπορεί να αντιμετωπίσει ένας ιδιοκτήτης σπιτιού. Από τα κατεστραμένα υδραυλικά μέχρι τους υψηλότερους λογαριασμούς ενέργειας, την ξηρή επιδερμίδα και τα άτονα μαλλιά, το σκληρό νερό αποτελεί έναν εφιάλτη για οποιοδήποτε το χρησιμοποιεί.

Τι είναι το σκληρό νερό;

Το σκληρό νερό είναι νερό με υψηλό ποσοστό αλάτων, συγκεκριμένα ασβέστιο και μαγνήσιο. Αυτό το πλούσιο σε άλατα νερό προκαλεί καταστροφικές επιπτώσεις στις οικιακές συσκευές. Τα άλατα σκληρότητας του νερού αντιστέκονται στη διάλυση και έχουν μία τάση να επιστρέψουν σε στερεή & σκληρή μορφή. Όταν θερμαίνεται το σκληρό νερό, τα ιόντα ασβεστίου σχηματίζουν ανθρακικό ασβέστιο, έναν σχηματισμό ιζήματος γνωστός και ως λεβητόλιθος. Ο λεβητόλιθος συσσωρεύεται στους σωλήνες, τους φράζει και μειώνει την πίεση του νερού. Ο λεβητόλιθος σχηματίζεται επίσης μέσα στις συσκευές θέρμανσης νερού, μειώνοντας τη διάρκεια ζωής τους και αυξάνοντας τους λογαριασμούς ενέργειας. Τα ανόργανα άλατα στο σκληρό νερό εμποδίζουν την δημιουργία σαπουνάδας από το σαπούνι και αφήνουν πίσω τους ένα άσχημο άσπρο αφρό σαπουνιού σε όλο το μπάνιο και την κουζίνα σας. Σε ένα σπίτι που ταλαιπωρείται από το σκληρό νερό, οι ντουζιέρες εμφανίζουν διαρροές, τα πλυντήρια είναι θαμπά και βρώμικα, και τα πιάτα εξέρχονται από το πλυντήριο πιάτων με στίγματα.

Χαρακτηρισμός	PPM ή mg/L CaCO3	Γαλλικοί βαθμοί Fd
Μαλακό	0 – 20	0 – 2
Ελαφρώς σκληρό	21 – 60	2.1 – 6.0
Μέτρια σκληρό	61 – 120	6.1 – 12.0
Σκληρό	121 – 180	12.1 – 18.0
Πολύ σκληρό	181+	18.1+

Τι προκαλεί το σκληρό νερό;

Το σκληρό νερό προκαλείται από τα αυξημένα επίπεδα ασβεστίου και μαγνησίου που συλλέγει το νερό καθώς περνά από τη βροχή στους υπόγειους υδροφορείς. Το σκληρό νερό είναι ένα φυσικό αποτέλεσμα του υδρολογικού κύκλου. Το νερό εξατμίζεται από τους ωκεανούς μας, μεταμορφώνεται σε σύννεφα και στη συνέχεια καταιονίζεται πίσω στη γη σε μορφές όπως βροχή και χιόνι. Το νερό είναι γνωστό ως καθολικός διαλύτης και όταν χτυπά στη γη ως βροχόπτωση είναι μαλακό και ελαφρώς όξινο. Το νερό διέρχεται έπειτα από το έδαφος και πέφτει σε υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες, διασχίζοντας στρώματα ασβεστόλιθου και γύψου. Αυτά τα πετρώματα είναι πλούσια σε ασβέστιο και μαγνήσιο, τα οποία το νερό απορροφά άμεσα καθώς διέρχεται μέσα από αυτά.

Είναι το νερό γεώτρησης σκληρό ;

Το νερό γεώτρσης είναι πολύ πιθανό να είναι σκληρό, λόγω της εξάρτησής του από την παροχή υπόγειων υδάτων. Το σκληρό νερό εντοπίζεται κυρίως στα υπόγεια ύδατα, τα οποία χρησιμοποιούνται τόσο από τα πηγάδια όσο και από τους δήμους. Οι παροχές επιφανειακών υδάτων, όπως μεγάλες λίμνες ή δεξαμενές, τροφοδοτούνται κυρίως από βροχόπτωση και βροχή, ώστε να αποφεύγεται η επαφή με βαρέα μεταλλικά στοιχεία. Τα υπόγεια ύδατα διασχίζουν στρώματα πλούσιου σε ορυκτά πετρώματα στην πορεία τους προς τους υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες, απορροφώντας ορυκτά που προκαλούν σκληρότητα όπως το ασβέστιο και το μαγνήσιο. Οι ιδιοκτήτες κάποιας γεώτρησης, βασίζονται στα υπόγεια ύδατα για την παροχή νερού στο σπίτι τους, οπότε αν και το νερό δεν είναι εγγενώς σκληρό, η παρατεταμένη παραμονή του στη γη σημαίνει ότι έχει πιθανώς αυξημένα επίπεδα σκληρότητας. Ωστόσο, πολλοί προμηθευτές δικτύων πόλεων χρησιμοποιούν σκληρά υπόγεια ύδατα και για δημοτική διανομή, οπότε το πρόβλημα δεν περιορίζεται από τους ιδιοκτήτες ή τις αγροτικές περιοχές.

Πώς μπορώ να ξέρω αν έχω σκληρό νερό;

Εάν χρησιμοποιείται σκληρό νερό, είναι πολύ πιθανό ότι το γνωρίζετε ήδη. Τα προβλήματα επικαθήσεων σε θερμαντικά σώματα και επιφάνειες, τα θαμπά γυάλινα σκεύη και τα πιάτα, είναι σημάδια ότι ζείτε με σκληρό νερό. Ωστόσο, εάν δεν είστε σίγουροι, μπορείτε να αγοράσετε ένα τεστ μέτρησης της ολικής σκληρότητας που θα καθορίσει τα επίπεδα σκληρότητας του νερού σας.

Εάν θέλετε να μετρήσετε τη σκληρότητα του νερού στο σπίτι χωρίς ένα κιτ:

Γεμίστε μια κενή φιάλη με νερό μέχρι τη μέση με νερό της βρύσης.
Προσθέστε σε δέκα σταγόνες σαπούνι πιάτων. Βεβαιωθείτε ότι το σαπούνι είναι απαλλαγμένο από αρώματα, βαφές και απορρυπαντικά, καθώς αυτά μπορεί να επηρεάσουν τα αποτελέσματα.
Βιδώστε το κάλυμμα και ανακινήστε δυνατά τη φιάλη.
Παρατηρήστε. Εάν η φιάλη είναι γεμάτη με αφρώδεις φυσαλίδες και αφροί και το νερό είναι καθαρό, έχετε μαλακό νερό. Εάν μόλις σχηματιστεί ο αφρός και το νερό είναι γαλακτώδες, με θολό χρώμα, έχετε σκληρό νερό.
Συνεχίστε να προσθέτετε σταγόνες σαπουνιού. Όσο περισσότερο σαπούνι απαιτείται για να κάνει το νερό να γίνει καθαρό και να γεμίσει με αφρό, τόσο πιο σκληρό είναι το νερό.
Αυτή η πρακτική δοκιμή είναι μια καλή ένδειξη για το αν η σκληρότητα νερού αποτελεί πρόβλημα για το σπίτι σας, αλλά δεν θα σας δώσει αποτελέσματα τόσο ακριβή όσο μια πραγματική μέτρηση με κιτ σκληρότητας νερού.

Το ‘σκληρό’ κόστος του σκληρού νερού

Το κόστος ζωής με τις αρνητικές επιπτώσεις από το σκληρό νερό είναι δυσβάσταχτες. Εάν ζείτε σε περιοχή με σκληρό νερό, υπολογίζεται ότι 20 λεπτά από κάθε Ευρώ που ξοδεύετε στο Σούπερ Μάρκετ, θα δαπανάται σε προμήθειες ειδών καθαρισμού για τον περιορισμό των ζημιών του σκληρού νερού. Περιλαμβάνει απορρυπαντικό πλυντηρίων ρούχων, σαμπουάν, κλιματιστικά, σαπούνι πιάτων, λευκαντικό και απορρυπαντικό πιάτων, για να αναφέρουμε μερικά. Αυτό δεν λαμβάνει υπόψη το τεράστιο κόστος επισκευής συσκευών όπως θερμοσίφωνες και την αντικατάσταση των διαβρωμένων και επικαλυμμένων με άλατα σωληνώσεων στο σπίτι σας. Το σκληρό νερό αναλώνει όχι μόνο μέρος από τα χρήματα αλλά από το χρόνο και την ενέργεια που απαιτούνται για τον υπερβολικό καθαρισμό και τη συντήρηση του σπιτιού σας.

Σκληρό νερό και ρούχα

Τα ρούχα που πλένονται στο σκληρό νερό είναι δύσκαμπτα. Το σκληρό νερό ξεθωριάζει τα ρούχα, μετατρέποντας τα έντονα χρωματιστά ρούχα άτονα και θαμπά. Το denim γίνεται εύθραυστο και σκληρό, και οι πετσέτες χάνουν τη βελούδινη απαλότητα τους. Το σκληρό νερό καταστρέφει επιπλέον το ίδιο το πλυντήριο, καθώς το στοιχείο θέρμανσης νερού του πλυντηρίου θα καταστραφεί γρήγορα από τις επικαθήσεις αλάτων. Το πλυντήριο που πλένει με σκληρό νερό απαιτεί επίσης περισσότερο απορρυπαντικό για την απομάκρυνση των λεκέδων, απαιτώντας περισσότερο από το διπλάσιο από το κανονικό απορρυπαντικό για μία κανονική πλύση. Η μελέτη του Ινστιτούτου Battelle για το σκληρό νερό, βρήκε ότι το μαλακό νερό ήταν καλύτερο στην απομάκρυνση λεκέδων σε λευκά ρούχα σε χαμηλές θερμοκρασίες με λιγότερα απορρυπαντικά από το σκληρό νερό σε υψηλότερη θερμοκρασία και το διπλάσιο από το απορρυπαντικό.

Σκληρό νερό και συσκευές ζεστού νερού

Ο λεβητόλιθος που σχηματίζεται από το σκληρό νερό είναι επιζήμιος για τις συσκευές ζεστού νερού. Όταν ένας ηλεκτρικός θερμοσίφωνας συσσωρεύει λεβητόλιθο, η συσκευή πρέπει να θερμάνει και τα άλατα που έχουν κολλήσει πάνω στο στοιχείο θέρμανσης (αντίσταση), προτού μπορέσει να ζεσταθεί το νερό. Μια θέρμανση με αέριο συναντά το ίδιο πρόβλημα, θερμαίνοντας τα συσσωρευμένα άλατα στον πυθμένα, προτού μπορέσει να θερμάνει οποιοδήποτε νερό. Αυτό οδηγεί σε υπερβολικούς λογαριασμούς ενέργειας. Περιορίζει επίσης σημαντικά τη διάρκεια ζωής των συσκευών ζεστού νερού. Το σκληρό νερό προκαλεί την βλάβη των δεξαμενών ζεστού νερού (μπόιλερ), μετά από μόλις ενάμιση χρόνο χρήσης. Οι θερμαντήρες αερίου χάνουν το 25% της απόδοσής τους στο σκληρό νερό. Οι ηλεκτρικοί θερμοσίφωνες επιβαρύνονται με ένα κιλό αλάτων ετησίως για κάθε 200 ppm σκληρότητας στο νερό.

Σκληρό νερό και μαλλιά & δέρμα

Το σαπούνι δυσκολεύεται να σχηματίσει σαπουνάδα όταν χρησιμοποιείται με σκληρό νερό. Τα άλατα που εμπεριέχει  το σκληρό νερό καθιστούν τις ιδιότητες καθαρισμού του σαπουνιού αναποτελεσματικές, απαιτώντας σας να χρησιμοποιήσετε περισσότερο από αυτό για το μπάνιο σας. Μετά την έξοδο από το ντους, το σαπούνι θα κολλήσει στο δέρμα σας σε ένα κολλώδες υπόλειμμα. Τα άλατα του σκληρού νερού δημιουργούν ένα φιλμ στα μαλλιά σας, εμποδίζοντας την σωστή ενυδάτωσή τους. Αυτό αφήνει τα μαλλιά μπερδεμένα, ξηρά και άτονα. Το ντους σας θα πέσει επίσης θύμα των αλάτων του σκληρού νερού. Η μείωση της πίεσης εξαιτίας των εμφράξεων, μπορεί να προκαλέσει ένα καινούριο ντους να χάσει το 75% της παροχής του, σε μόλις ενάμιση χρόνο.

Σκληρό νερό και αφρός ακαθαρσιών

Τα άσπρα απομεινάρια σαπουνιού που επικάθονται στα τοιχώματα του ντους και τις μπανιέρες είναι ένα άλλο δυσάρεστο παραπροϊόν του σκληρού νερού. Όταν το σκληρό νερό έρχεται σε επαφή με σαπούνι, σχηματίζει ένα ίζημα κολλώδες. Αυτός ο αφρός ακαθαρσιών σαπουνιών είναι αποτέλεσμα της ένωσης του ασβεστίου και του μαγνησίου με το νάτριο στο σαπούνι και ο σχηματισμός μιας αδιάλυτης ουσίας που ονομάζεται στεατικό ασβέστιο ή μαγνήσιο. Εάν αφεθεί μόνη της, θα συνεχίσει να πολλαπλασιάζεται και να σκληραίνει και μπορεί να αναπτυχθεί και μούχλα. Ο αφρός ακαθαρσιών του σαπουνιού μπορεί να αφήσει στίγματα που είναι δύσκολο να καθαριστούν. Μπορεί να καθαριστεί με φωσφορικό οξύ ή λευκό ξύδι, αλλά μέχρι να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα αυτό με το σκληρό νερό, οι ακαθαρσίες αυτές θα συνεχίσουν να φθείρουν τις επιφάνειες και να αμαυρώνουν την εικόνα  του μπάνιου σας.  

Είναι το σκληρό νερό ασφαλές για πόση ;

Το σκληρό νερό είναι ασφαλές για κατανάλωση και δεν παρουσιάζει σοβαρούς κινδύνους για την υγεία. Τα αυξημένα επίπεδα περιεκτικότητας αλάτων στο σκληρό νερό δεν αποτελούν ανησυχία για την υγεία όσο και κίνδυνο για το σπίτι και την ιδιοκτησία σας. Ωστόσο, το ανθρώπινο σώμα λαμβάνει την πλειοψηφία των χρήσιμων αλάτων του από την κατανάλωση φρούτων και λαχανικών. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να βασίζεστε στο σκληρό νερό για την καθημερινή σας παροχή μαγνησίου και ασβεστίου και το νερό δεν είναι η ιδανική μέθοδος για κατανάλωση αλάτων. Παρόλο που δεν είναι επικίνδυνο να καταναλώνεται, τα τυχόν αντιλαμβανόμενα οφέλη για την υγεία από το πόσιμο σκληρό νερό είναι οριακά στην καλύτερη περίπτωση και αμφισβητούνται από την ιατρική κοινότητα.

Η λύση για το σκληρό νερό

Για την αποσκλήρυνση του σκληρού νερού θα χρειαστεί να επενδύσετε σε ένα ειδικό σύστημα διήθησης του νερού ολόκληρης της οικίας. Αυτό εξασφαλίζει ότι ολόκληρο το σπίτι και οι συσκευές σας προστατεύονται από τις διαβρωτικές επιδράσεις του σκληρού νερού. Υπάρχουν δύο δημοφιλείς λύσεις για την καταπολέμηση του σκληρού νερού.

Αντικαθαλατωτικά πρόσθετα – μαλακτικά

Τα αντικαθαλατωτικά πρόσθετα κατά των αλάτων, τα οποία μερικές φορές αναφέρονται ως υγρά αφαλάτωσης ή μαλακτικά, χρησιμοποιούν υποβοηθούμενη κρυστάλλωση (TAC) για να κρυσταλλοποιήσουν τα άλατα σκληρότητας και να τα καταστήσουν ανίκανα να σχηματίσουν επικαθήσεις. Τα συστήματα αυτά κατά των αλάτων δεν κάνουν το νερό μαλακό. Αλλάζουν την κατάσταση του νερού. Το νερό εξακολουθεί να είναι τόσο σκληρό όσο ήταν πριν από τη διαδικασία κρυστάλλωσης, τα άλατα απλώς δεν μπορούν να προσκολληθούν στις επιφάνειες. Τα συστήματα κατά των αλάτων είναι κατάλληλα για την αποτροπή της απόφραξης των βαλβίδων και των σωληνώσεων του σπιτιού σας (οι κρύσταλλοι σκληρότητας μπορούν στην πραγματικότητα να καθαρίσουν την προϋπάρχουσα κλίμακα από τους σωλήνες.) Τελικά, δεν θα δείτε τις ίδιες εκτεταμένες βελτιώσεις που θα δείτε από ένα σύστημα αποσκλήρυνσης νερού . Τα πρόσθετα αυτά δεν θα κάνουν τα ρούχα πιο φωτεινά, ούτε θα βελτιώσουν τον αφρό του σαπουνιού ή θα εμποδίσουν τα πιάτα από το να φαίνονται θαμπά και άπλυτα.

Αποσκληρυντές νερού

Ένας αποσκληρυντής νερού αφαιρεί το ασβέστιο και το μαγνήσιο από το νερό, που προκαλούν σκληρότητα, μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται ανταλλαγή ιόντων. Οι κόκκοι ρητίνης που είναι φορτισμένοι με ιόντα νατρίου αφαιρούν από το νερό το σύνολο των αλάτων που προκαλούν τη σκληρότητα, καθώς αυτό περνά μέσα από μια στήλη ρητίνης και στη συνέχεια τροφοδοτεί το σπίτι σας. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ανταλλαγής ιόντων, τα ιόντα μαγνησίου και ασβεστίου ανταλλάσσονται με ιόντα νατρίου. Το μαλακό νερό στη συνέχεια ρέει μέσα στο σπίτι σας, χωρίς σκληρότητα που προκαλεί τις ανεπιθύμητες επικαθήσεις. Οι αποσκληρυντές νερού έχουν επικριθεί για την προσθήκη νατρίου στο νερό, αλλά η αποσκλήρυνση του νερού είναι μακράν ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να εξαλειφθεί η σκληρότητα του νερού και οι αρνητικές συνέπειές του.

Πόσο νάτριο περιέχεται στο αποσκληρυμένο νερό;

Η ποσότητα του νατρίου που προστίθεται από τους αποσκληρυντές νερού συσχετίζεται άμεσα με τη σκληρότητα του νερού που επεξεργάζεται. Για 17 ppm σκληρότητας στο νερό, προστίθενται 8 mg νατρίου. Έτσι, αν έχετε ένα πολύ σκληρό νερό, π.x. 200 ppm, θα έχετε 94  mg νατρίου ανά λίτρο νερού. Το κάθε λίτρο νερού είναι 4 ποτήρια των 250 ml, οπότε σε κάθε ποτήρι νερού εμπεριέχεται 94/4=23,5 mg νατρίου. Πρόκειται για μια σχετικά ασήμαντη ποσότητα νατρίου σε σύγκριση με την πλειοψηφία των τροφίμων και ποτών.

Ενδεικτικός συγκριτικός πίνακας:

Τρόφιμο ή ποτό	Μικρογραμμάρια νατρίου
1 ποτήρι αποσκληρυμένο νερό (220ml)	22.0mg
1 ποτήρι άπαχο γάλα (220ml)	120mg
1 φέτα λευκού ψωμιού	170mg
1 φέτα πίτσας με τυρί	565mg
1 κουτάλι σούπας σάλτσα σόγιας	880mg

Το αποσκληρυμένο νερό δεν θα προσθέσει σημαντικές ποσότητες νατρίου στη διατροφή σας. Εκτός εάν ο γιατρός σας έχει συμβουλεύσει να περιορίσετε την πρόσληψη νατρίου για λόγους υγείας, θα υπάρχει κάποιος λόγος μικρής ανησυχίας.

Πώς αφαιρώ το νάτριο από το αποσκληρυμένο νερό;

Η πιο αποτελεσματική μέθοδος αφαίρεσης νατρίου από το μαλακό νερό σας είναι ένα σύστημα αντίστροφης όσμωσης. Η αντίστροφη όσμωση αναγκάζει το νερό να περάσει μέσα από μια ημιδιαπερατή μεμβράνη ικανή να εξαλείψει διαλυμένα άλατα και στερεά από την παροχή νερού. Σε αντίθεση με τα μαλακτικά νερού και τους αποσκληρυντές, τα συστήματα αντίστροφης όσμωσης είναι συστήματα φιλτραρίσματος του νερού στο σημείο χρήσης. Μπορούν να χωρέσουν κάτω από τον νεροχύτη της κουζίνας και να σας παρέχουν νερό χωρίς νατρίο για να πιείτε, να μαγειρέψετε και να κάνετε πάγο. Εάν ενδιαφέρεστε να περιορίσετε την κατανάλωση νατρίου σας αλλά ζείτε με σκληρό νερό, ένα σύστημα R.O. θα αφαιρέσει όλο το νάτριο που προστίθεται από τη διαδικασία ανταλλαγής ιόντων του αποσκληρυντή, καθώς και οποιοδήποτε νάτριο που προστέθηκε με φυσικό τρόπο.